Onderzoek & cijfers
De cijfers achter verzuim, burn-out en roosterdruk
Een decennium TNO-data op een rij. Verzuim is niet alleen duurder geworden; het is van karakter veranderd: langer, psychischer en steeds vaker werkgerelateerd.
Bron: TNO Arbobalans 2024 (NEA/ZEA, 2015-2023) en TNO (2014), peiljaar 2012.
Het verhaal in het kort
Hetzelfde probleem, een ander karakter
Toen TNO in 2012 voor het eerst op deze manier rekende, kostte verzuim werkgevers €11,5 miljard aan loondoorbetaling, waarvan €2,7 miljard samenhing met psychosociale arbeidsbelasting. Een psychische verzuimperiode duurde toen gemiddeld 31 dagen.
Ruim tien jaar later staat de teller op €20 miljard totaal, €4,9 miljard door psychosociale belasting, en duurt psychisch verzuim gemiddeld 63 werkdagen. Het probleem is dus niet alleen groter geworden. Het is ook van karakter veranderd: langer, duurder per geval en steeds meer psychisch gedreven.
Binnen die trend is structurele ploegendienst een zelfstandige, statistisch significante risicofactor, ook ná correctie voor alle andere werk-, bedrijfs- en persoonskenmerken. Dat raakt ruim 1,4 miljoen Nederlandse werknemers. Niemand brengt die signalen vroeg samen. Precies dat gat vult ShiftRecovery.
€20 mldVerzuimkosten loondoorbetaling, 2023
€4,9 mldDaarvan door psychosociale arbeidsbelasting
63 dagenGemiddelde duur psychisch verzuim (21× griep)
1,15×Verzuimkans bij structurele ploegendienst (na correctie)
19%Werknemers met burn-outklachten (was 13% in 2015)
Bevinding 1: Kosten
Verzuim is duurder én anders geworden
De totale loondoorbetaling bij verzuim verdubbelde bijna in tien jaar. De grootste stijging zit in werkgerelateerd verzuim, en daarbinnen in psychosociale belasting.
- Totale verzuimkosten (loondoorbetaling): €11,5 miljard (2012) naar €20 miljard (2023).
- Werkgerelateerd verzuim: €5,1 miljard (2015) naar €8,3 miljard (2023).
- Psychosociale arbeidsbelasting alleen: €2,7 miljard (2012) naar €4,9 miljard (2023), ruim de helft van alle werkgerelateerde verzuimkosten.
Verzuimkosten loondoorbetaling, in miljard € per jaar
Totaal verzuimWerkgerelateerdPsychosociale belasting (PSA)
Aandeel met burn-outklachten (% per jaar)
WerknemersZzp'ers (tweejaarlijks gemeten)
Bevinding 2: Burn-out
Burn-out blijft structureel stijgen
Bij werknemers liep het aandeel met burn-outklachten op van 13% naar bijna 1 op de 5. Alleen het coronajaar 2020 onderbrak de trend kort.
- Werknemers met burn-outklachten: 13% (2015) naar 19% (2023), met een piek van 20% in 2022.
- Ook bij zzp'ers stijgt het: van 7% (2015) naar 11% (2023).
- Werknemers in het onderwijs en met een migratieachtergrond rapporteren de meeste klachten; de middelste leeftijdsgroep (25 tot 54 jaar) het vaakst.
Bevinding 3: Duur
Psychisch verzuim duurt verreweg het langst
Een griepje houdt iemand drie dagen thuis. Psychische klachten gemiddeld 63 werkdagen, en in driekwart van de gevallen wijst de werknemer het werk aan als (mede)oorzaak.
21×langer dan een griep- of verkoudheidsperiode (63 tegenover 3 werkdagen)
| Verzuimklacht | Gem. werkdagen | % werkgerelateerd |
|---|---|---|
| Griep, verkoudheid, virusinfectie | 3 dgn | 11% |
| Rugklachten | 20 dgn | 57% |
| Hart- en vaatstelsel | 46 dgn | 24% |
| Psychische klachten, burn-out | 63 dgn | 75% |
| Alle klachten samen | 11 dgn | 22% |
Bron: TNO Arbobalans 2024 (NEA, Tabel 3.2.2, 2023).
Bevinding 4: Roosterdruk
Structurele ploegendienst is een zelfstandige risicofactor
Werknemers die gewoonlijk in ploegendienst werken, verzuimen vaker, en dat blijft significant overeind ná correctie voor alle andere werk-, bedrijfs- en persoonskenmerken.
1,15×Verhoogde verzuimkans, multivariaat gecorrigeerd (significant)
1,4 mln+Nederlandse werknemers in ploegen- of wisseldienst (17,8%)
- 52% verzuim zonder ploegendienst, 50% bij soms ploegendienst, 58% bij gewoonlijk ploegendienst.
- Na correctie voor alle andere factoren houdt 'gewoonlijk' een odds ratio van 1,15×, een echt en zelfstandig effect.
- Roosterdruk, nacht- en wisseldiensten zijn precies de signalen die ShiftRecovery vroeg samenbrengt.
Verzuim in afgelopen jaar, naar ploegendienst (% werknemers)
Loonkosten per verzuimdag, in € per dag
Bevinding 5: Prijs per dag
Elke verzuimdag wordt duurder
Niet alleen het aantal verzuimdagen telt: de loonkosten per verzuimdag stegen van €230 naar €299, los van wat eromheen kost.
Dit is uitsluitend loondoorbetaling, berekend via de Human Capital Approach. Vervanging, werving, productiviteitsverlies en presenteïsme komen hier nog bovenop, dus de werkelijke kosten per verzuimdag liggen in de praktijk hoger.
Bevinding 6: Sectoren
De mentale druk concentreert zich in een paar sectoren
Stressvol werk komt niet overal even vaak voor. De zorg, een kernmarkt voor ShiftRecovery, hoort structureel bij de zwaarst belaste sectoren.
- Stressvol werk: horeca 27%, onderwijs 23% en zorg 22% staan bovenaan.
- De zorg kent ook het hoogste ziekteverzuim (7,8% begin 2024), gevolgd door industrie en overheid.
- In de ploegendienstsectoren (zorg, industrie, transport en logistiek) komt deze mentale druk bovenop onregelmatige diensten en roosterdruk.
Aandeel met stressvol werk, per sector (%)
Bevinding 7: Oorzaken
Het werk zelf is de grootste knop
Niet elk verzuim is te voorkomen. Maar de kenmerken die er het sterkst toe doen, zitten in het werk, en zijn dus beïnvloedbaar.
- Psychosociale arbeidsbelasting hangt sterker samen met uitval dan fysieke belasting.
- Na te hoge werkdruk volgen emotioneel zwaar werk en weinig regelruimte of autonomie.
- Omdat deze knoppen in het werk en het rooster zitten, zijn ze met vroege signalering bij te sturen.
Bron: TNO Arbobalans 2024 (NEA, 2023), hoofdstuk 4.
Bevinding 8: Internationaal
Hetzelfde patroon in vier westerse landen
Verzuim stijgt niet alleen in Nederland. In Nederland, het VK, Zwitserland en de VS ligt het gezondheidsgerelateerde verzuim nu hoger dan tien tot vijftien jaar geleden, en overal wijzen de statistiekbureaus mentale belasting aan als snelst groeiende oorzaak. Het probleem is structureel, niet pandemie-gebonden.
Toename van verzuim t.o.v. het basisjaar (%)
5,2%NL · ziekteverzuim 2024 (rond 4% t/m 2017)
148,9 mlnVK · verloren werkdagen in 2024
8,5 dgnCH · absentiedagen per voltijdbaan (6,3 in 2010)
$225,8 mldVS · jaarlijks productiviteitsverlies door ziekte
- Het niveau ligt overal structureel hoger dan vóór 2019, ondanks krappe arbeidsmarkten.
- De mentale component groeit het hardst: burn-out (NL 19%), emotionele uitputting (CH 30,3%) en mentale verzuimdagen (VK 13,7%).
- Meer mensen verzuimen vaker maar korter, precies de oplopende hersteldruk die ShiftRecovery vroeg signaleert.
Vragen & antwoorden
Wat zeggen de cijfers over burn-out en uitval?
De meest gestelde vragen, beantwoord met de TNO-data achter deze pagina.
Hoeveel werknemers hebben burn-outklachten?
In 2023 had 19% van de werknemers burn-outklachten, bijna 1 op de 5, tegen 13% in 2015. Het onderwijs springt eruit; ook werknemers met een migratieachtergrond rapporteren bovengemiddeld veel klachten.
Arbobalans 2024Is burn-out werkgerelateerd?
Voor het grootste deel wel. Van het verzuim door psychische klachten schrijft 75% van de werknemers de oorzaak (deels) toe aan het werk. Te hoge werkdruk is daarbij de meest genoemde oorzaak.
Arbobalans 2024 · Tabel 3.2.2Welke sectoren en beroepen zijn het zwaarst belast?
Stressvol werk komt het meest voor in de horeca (27%), het onderwijs (23%) en de zorg (22%). Naar beroep zijn dat pedagogische (26%), zorg- en welzijns- (25%) en dienstverlenende beroepen (23%).
Arbobalans 2024Hoe lang duurt psychisch verzuim?
Gemiddeld 63 werkdagen, ruim 21 keer zo lang als een griep- of verkoudheidsperiode (3 dagen). Daardoor weegt psychisch verzuim zwaar door in de kosten, ook al komt het minder vaak voor.
Arbobalans 2024 · Tabel 3.2.2Wat kost werkgerelateerd verzuim de werkgever?
In 2023 €8,3 miljard aan loondoorbetaling, waarvan €4,9 miljard toe te wijzen aan psychosociale arbeidsbelasting. De totale verzuimkosten kwamen uit op €20 miljard.
Arbobalans 2024 · Figuur 3.5.1Maakt ploegendienst echt verschil?
Ja. Werknemers die gewoonlijk in ploegendienst werken hebben een 1,15× hogere verzuimkans, een statistisch significant effect dat overeind blijft ná correctie voor alle andere werk-, bedrijfs- en persoonskenmerken.
Arbobalans 2024 · Tabel 4.2Welke werkkenmerken hangen het sterkst samen met uitval?
De psychosociale arbeidsbelasting weegt het zwaarst, sterker dan fysieke belasting. Ongewenst gedrag door collega's of leidinggevenden geeft bijvoorbeeld een 1,5× hogere verzuimkans.
Arbobalans 2024 · Hoofdstuk 4Wordt het probleem groter of kleiner?
Groter en hardnekkiger. Burn-out stijgt structureel (13% naar 19%), de kosten lopen op (€11,5 naar €20 miljard) en verzuim duurt langer. Alleen het aantal dodelijke arbeidsongevallen daalt.
Arbobalans 2024Gratis impactrapport
Benieuwd wat verzuim jou kost?
Bereken je eigen cijfers in 2 minuten. Geen wearables, geen medische data.
Verantwoording
Bronnen & methode
- Arbobalans 2024 (TNO, 2025)Rapport TNO 2025 R11108. Op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA, werknemers) en de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA, zzp'ers), TNO/CBS, cijfers 2015-2023.
- De kosten van ziekteverzuim voor werkgevers in Nederland (Van der Ploeg e.a., 2014)Leiden: TNO. Peiljaar 2012. Gebruikt voor de historische vergelijking van verzuimkosten en loonkosten per verzuimdag.
Hoe de kosten zijn berekend
- Kosten zijn loondoorbetaling tijdens verzuim, berekend via de Human Capital Approach (TNO/CBS).
- Vervanging, werving, productiviteitsverlies, presenteïsme en medische kosten zijn níét meegerekend en komen erbovenop.
- Cijfers zijn schattingen op populatieniveau uit steekproefonderzoek en zelfrapportage; lees ze met de bijbehorende terughoudendheid.
- Werkgerelateerd betekent: door de werknemer (deels of hoofdzakelijk) toegeschreven aan het werk.
Reken het door voor uw eigen organisatie
Vertaal deze cijfers naar uw eigen verzuim, roosters en kosten, en zie wat vroege herkenning realistisch oplevert.